Trong vài thập kỉ qua, chúng ta đã chứng kiến kỉ nguyên công nghệ thông tin phát triển một cách bùng nổ nhờ có internet. Luồng thông tin trao đổi qua lại chưa bao giờ tự do và có thể đi xa đến thế. Mọi thứ đều là có thể trong thế giới online từ mua bán, kinh doanh, hội nghị, cho đến cả hèn hò.

Khi bạn nhận một email, file word hay excel, thực ra đó chỉ là một bản copy không hơn không kém. Nhưng khi vấn đề liên quan đến tài sản như là tiền, hợp đồng, sở hữu trí tuệ, cổ phiếu, trái phiếu, thông tin cá nhân hoặc các sản phẩm sáng tạo (âm nhạc, hội hoạ) thì mọi chuyện lại hoàn toàn khác. Chính vì vậy mà ngày nay, chúng ta hoàn toàn dựa vào các bên trung gian như ngân hàng, chính phủ, các công ty mạng xã hội hoặc công ty thẻ tín dụng và rất nhiều bên khác để xây dựng niềm tin trong vận hành kinh tế. Tất cả các bên trung gian này đều thực hiện cùng một chức năng logic về giao dịch trong các hoạt động thương mại từ việc chứng thực, xác nhận thông tin cá nhân cho đến tạo, xoá bỏ hay lưu trữ hồ sơ. Nói chung thì các tổ chức trên làm việc không đến nỗi nào nhưng càng ngày thì các vấn đề mới nảy sinh càng nhiều.

Thứ nhất, hệ thống của họ hoàn toàn tập trung và nguy cơ có bị hack là thường trực. Trên thực tế, việc này xảy ra ngày càng nhiều, cả trong nước và quốc tế như trường hợp của Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam Co-opBank, Facebook, LinkIn và thậm chí là cả Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.

Thứ hai, các tổ chức này hoàn toàn “bỏ rơi” hàng tỷ người vẫn đóng góp xây dựng nền kinh tế toàn cầu, ví như những cá nhân không có đủ tiền để mở tài khoản ngân hàng hoặc đơn giản chỉ vì không có kiến thức hoặc không có cơ hội tiếp cận với những dịch vụ trên.

Thứ ba, các bên trung gian này làm mọi thứ trở nên mất thời gian và chậm chạp hơn. Trong khi chỉ mất vài giây để gửi một email đến bất kì ngóc ngách nào của quả địa cầu thì gửi tiền lại mất đến cả vài ngày thậm chí là vài tuần qua hệ thống ngân hàng cho giao dịch nội địa. Đối với giao dịch nước ngoài còn vất vả hơn nữa. Bạn bị yêu cầu cung cấp, chia sẻ thông tin cá nhân một cách chi tiết mà việc này thì chả giúp cuộc sống của bạn trở nên dễ dàng hơn, hay kiếm thêm được xu tròn xu méo nào. Quyền riêng tư của chúng ta bị đánh giá quá thấp hoặc là họ chả mấy quan tâm. Hàng loạt vụ việc thông tin khách hàng và thẻ tín dụng tại Thế giới di động, Booking.com, AT&T bị rò rỉ hoặc chia sẻ hoàn toàn không còn xa lạ gì.

Tệ hơn cả, những hệ thống tập trung này làm gia tăng bất công xã hội vì không phải ai cũng được hưởng lợi ích trực tiếp từ sự phát triển trên.

Vậy đâu là giải pháp? Liệu có cách nào tạo ra một mạng Internet không chỉ đơn thuần là thông tin mà thực sự có lợi đối với từng cá nhân – một hệ thống lớn mang tính toàn cầu có thể phân cấp quản lý cùng lúc hàng triệu máy tính khác nhau, cho phép từ tiền bạc đến tài sản vô hình được lưu trữ, quản lý, giao dịch, di dời, trao đổi mà không cần tới các bên trung gian? Câu trả lời là Blockchain.

Blockchain ra đời như thế nào?

Có thể bạn không mấy quen thuộc với khái niệm blockchain nhưng nếu không phải là “người tiền sử”, bạn hẳn phải nghe đến Bitcoin, “đương kim hoa hậu” của làng tiền ảo. Bitcoin cũng như một số loại tiền ảo khác cùng chạy trên một nền tảng công nghệ được hình thành bởi một người nặc danh, lấy tên là Satoshi Nakamoto. Nền tảng công nghệ ấy chính là Blockchain.

Nakamoto lần đầu tiên công bố phát minh của mình trên một forum tại một website chuyên nghiên cứu về tác động của Công nghệ mạng đồng đẳng (Peer-to-Peer) tới xã hội. Trong bài post của mình vào tháng 2/2009, con người bí ẩn tài năng này đã giải thích ngắn gọn về ý tưởng và đồng thời chia sẻ đường link một bài viết của mình. Tại đó, ông giải thích một cách chi tiết, khoa học về sáng kiến đó.

Cụ thể, ông gọi nó là Hệ thống Tiền điện tử Đồng đẳng Nguồn mở (Open source P2P e-cash System) Bitcoin, một hệ thống hoàn toàn phân tán hay phi tập trung, không hề có sự tồn tại của server trung tâm hoặc một bên trung gian nào vì mọi thứ đều được mã hoá dựa trên các bằng chứng, thay vì sự tin trưởng.

Ông chỉ ra vấn đề gốc rễ của các loại tiền tệ thông thường là chúng hoạt động chủ yếu dựa trên niềm tin về sức mạnh của nền kinh tế nó đại điện. Ví dụ dễ thấy là đồng đô la Mỹ mạnh hơn các đồng tiền khác như Việt Nam Đồng hay Nhân dân Tệ vì đơn giản mọi người tin rằng nền kinh tế Mỹ vững chãi, khoẻ mạnh hơn nền kinh tế Việt Nam hay Trung Quốc. Ở mọi nền kinh tế, các ngân hàng trung ương được tín nhiệm sẽ không làm mất giá đồng tiền quốc gia. Tuy nhiên, trong lịch sử của nhiều đồng tiền pháp định, sự tin tưởng ấy đã nhiều lần đã bị phá vỡ. Các ngân hàng được trao trọng trách giữ và chuyển tiền nhưng họ lại luồn tiền ra ngoài, tạo nên những đợt sóng bong bóng tín dụng, đồng thời chẳng lo dự trữ một xu nào. Chúng ta buộc phải tin tưởng họ một cách vô điều kiện rằng tiền của mình sẽ không bị lấy mất hoặc thông tin cá nhân của mình sẽ không bị lộ trong khi mức phí bình quân của họ là quá lớn, làm những giao dịch nhỏ bất khả thi.

Ông tin tưởng rằng với cách hoạt động mới của loại tiền điện tử ông tạo ra, nó sẽ giúp tất cả mọi người có thể giao dịch với nhau một cách trực tiếp với sự tin tưởng tuyệt đối. Vậy chính xác cách thức này làm việc ra sao?

Công nghệ Blockchain hoạt động như thế nào?

Tên gọi Blockchain hoàn toàn thể hiện bản chất của nó là các khối thông tin được liên kết, xích nối lại với nhau. Mục đích tạo ra các khối thông tin này là để ghi lại chính xác thời điểm các tài liệu số hoá được tạo ra và không ai có thể thay đổi hoặc can thiệp vào chúng. Hay hơn cả, đây lại là một hệ thống phân phối mở mà bất kì ai cũng có thể tiếp cận được.

Điểm khác biệt ở chỗ một khi dữ liệu được ghi nhận bên trong mỗi khối (block) thì khả năng thay đổi các dữ liệu đó là hầu như bất khả thi. Nguyên nhân là do đằng trước hay sau mỗi một block đều có một con trỏ (hash) chỉ về hướng đằng trước. Mỗi một hash chứa nội dung khác nhau và là duy nhất, không hề trùng nhau. Bạn có thể hiểu nó kiểu như dấu vân tay. Một khi block được hình thành thì đồng thời hash cũng được tính toán ở hàng triệu triệu máy tính trên toàn cầu. Cuối cùng, bạn có một hệ thống các block liên kết chằng chịt với nhau. Thật khó hơn lên trời để bạn hack một block trong hệ thống. Bạn có thể mua chuộc để thay đổi 1, 2 hash nhưng ko thể nào làm vậy với ti tỉ các block và hash còn lại mà block nào cũng dùng các thuật mã hoá kiên cố nhất.  Kỹ thuật này biến blockchain trở thành một chuỗi khối dữ liệu hết sức an toàn, bảo đảm so với hệ thống máy tính chúng ta đang sử dụng ngày nay.

Có rất nhiều nền tảng blockchain khác nhau như Bitcoin, Etherium hay Hashgraph. Mỗi nền tảng đều có đặc điểm riêng. Đang có hàng ngàn các dự án khác nhau được nghiên cứu và phát triển dựa trên các nền tảng Blockchain cơ bản này. Từ thị trường chứng khoán cho đến đến chính trị, chứ không đơn thuần chỉ liên quan đến tiền tệ. Để chứng minh cho luận điểm trên, tiếp theo,  Chơi Crypto xin liệt kê các ngành nghề, lĩnh vực cụ thể đang thay đổi và chịu tác động một cách mãnh liệt từ công nghệ blockchain.

Ứng dụng của Blockchain. Blockchain đang căn bản thay đổi thay đổi thế giới ra sao?

Hiện tại các ngành nghề chịu ảnh hưởng của công nghệ blockchain ngày cằng nhiều dù công nghệ này mới ở buổi sơ khai. Dưới đây là những lĩnh vực chính sẽ đón nhận sự thay đổi mãnh liệt trong 10-20 năm tới như cách Internet đã thay đổi cuộc sống của chúng ta trong 20 năm qua.

Dịch vụ tài chính, ngân hàng và thanh toán Được đơn giản hoá

Ngành này nổi tiếng là mang tính phức tạp không đáng có, dù việc nhỏ dễ như ăn kẹo nhưng trớ trêu thay lại mất rất nhiều gian, thủ tục thường bị phức tạp hoá.

Khi bạn đi mua sắm và quẹt thẻ, một dãy nhị phân (chứa thông tin về thẻ của bạn)  phải đi qua 1 chuỗi các công ty, mà mỗi một công ty lại có hệ thống máy tính của riêng họ (bạn nào đã làm về mạng hệ thống kĩ thuật thì hẳn biết rõ nó phức tạp và cồng kềnh ra sao). Trong đó, có những hệ thống cũ rích từ những năm 70. Rồi 2, 3 ngày sau việc thanh toán mới thực sự được chốt lại. Ứng dụng công nghệ blockchain trong ngành tài chính, chúng ta sẽ ko cần tới quá trình thanh toán này vì việc chi trả và thanh toán sẽ đồng thời xảy ra. Nó chỉ đơn giản là một sự thay đổi trên hệ thống sổ cái online (legder).

Blockchain cho phép tất cả mọi người được tiếp cận các dịch vụ tài chính, ngân hàng mà không phân biệt vùng miền, quốc gia chỉ với kết nối internet. Các loại tiền mã hoá (sản phẩm của công nghệ blockchain) cho phép bạn gửi tiền trên khắp thế giới gần như ngay tức khắc với chi phí thấp. Hằng năm, lượng kiều hối luân chuyển trên toàn thế giới ước tính 600 triệu đô và đang ngày càng tăng mạnh. Mỗi lần chuyển tiền có mức phí 10% và mất thời gian từ 4-7 ngày. Ứng dụng Abra cho phép bạn làm việc trên trong vòng vài phút mà mức phí chỉ 2%.

Khi điều này xảy ra, phố Wall và những người làm trong giới tài chính trên toàn cầu rất lo lắng về một nguy cơ họ sẽ bị thay thế và băn khoăn làm thế nào để nắm bắt công nghệ này và trở nên thành công hơn. Còn chúng ta, tại sao chúng ta nên quan tâm đến vấn đề này? Bởi vì  thời kỳ đầu của kỉ nguyên thông tin internet đang làm gia tăng các bất công xã hội, sự bảo hộ, các trường phái cực đoan và sự thịnh vượng không đồng đều. Hiện tượng gần đây nhất là Brexit, sự ra đi của Anh khỏi EU hay cuộc các li khai, đối đầu giữa các nhóm dân tộc thiểu số và các tổ chức cực đoan tại Trung Đông và Nam Mỹ. Bạn có mong muốn được sống trong một xã hội công bằng hơn?

Bảo vệ quyền lợi trên tài liệu, văn thư lưu trữ bất biến

Hiện tại, một giải pháp duy nhất để phân chia lại của cải một cách công bằng hơn là thực thi các chính sách thuế, nhưng điều đó là không đủ. Blockchain là cung cấp giải pháp toàn diện hơn. Công nghệ này  không những giúp chúng ta phân chia lại của cải, nguồn lực mà còn thay đổi cách của cải được tạo ra ngay từ đầu, dân chủ hoá quá trình đó, gắn kết nhiều người vào nền kinh tế hơn và đảm bảo rằng họ được hưởng lợi một cách thoả đáng.

Đất đai là tài sản cơ bản quan trọng nhất đối với bất cứ cá nhân nào và cần được bảo vệ. Tuy nhiên, 70% số người sở hữu đất trên toàn cầu không có sức mạnh pháp lý vững chắc về quyền sở hữu của họ. Nguy cơ mất đất có thể xảy ra khi một chế độ mới lên nắm quyền. Họ hoàn toàn có thể đổi trắng thay đen các giấy tờ trên hệ thống quản lý. Không có quyền sử dụng đất rõ ràng, bạn khó lòng hoạch định cho tương lai.

Các công ty hiện đang làm việc với các chính phủ để lưu trữ các văn bản pháp lý trên blockchain. Một khi các tài liệu này được tạo ra, chúng không thể bị thay đổi hay đánh cắp. Đây là nền tảng để xây dựng một xã hội thịnh vượng và ổn định cho hàng tỷ người.

Ứng dụng của công nghệ Blockchain trong ngành Công nghệ Tài chính

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ & Thông tin cá nhân

Trong kỉ nguyên số hoá, dữ liệu là một tài nguyên vô cùng giá trị nhưng điều này còn khá mới mẻ đối với mọi người. Dữ liệu được tạo ra bởi chính chúng ta, những người sử dụng internet. Mỗi một cú nhấp chuột, một like trên Facebook hay từ khoá ta đánh trên Google theo thời gian tạo nên một phiên bản online ảo của chính chúng ta. Phiên bản ảo này còn hiểu bạn hơn chính bản thân mình vì bạn không thể nhớ hết được những hoạt đông của mình trên internet. Còn phiên bản ảo được tạo ra nhờ trí tuệ nhân tạo có khả năng ghi nhớ vô hạn. Tuy nhiên, bạn lại không sở hữu nó. Điều này không hề có lợi cho bạn một chút nào. Hẳn bạn còn nhớ vụ việc Facebook thừa nhận bán thông tin cá nhân của người dùng cho các công ty quảng cáo.

Chính vì vậy, có một số công ty đang nghiên cứu tạo ra một “hộp đen” chứa đựng toàn bộ thông tin cá nhân và bạn là người sở hữu hộp đen này. Bạn có thể kiểm soát với các hoạt động online của mình, quyết định phần thông tin nào, hay khi nào bạn muốn chia sẻ nó với người khác. Thậm chí, bạn có thể bán chúng nếu bạn muốn.

Thứ hai là các sản phẩm trí tuệ mà bạn tạo ra. Làm thế nào bạn có thể bảo vệ nó và chắn chắn rằng mình được chia phần cách xứng đáng trong khi hệ thống quản lý tài sẳn trí tuệ đã bị phá vỡ ngay từ khi kỉ nguyên internet mới bắt đầu. Dễ nhận thấy nhất là các sản phẩm âm nhạc. Các nhạc sĩ là những người chịu thiệt thòi nhiều nhất trong chuỗi các vị trí ngành âm nhạc. Nếu viết một bài hát nổi tiếng, tiền bản quyền bạn nhận được rất thấp, dù bạn có hàng triệu lượt view và nghe. Đơn giản vì tác phẩm của bạn đã bị sao chép một cách không thương tiếc. Các nghệ sĩ đang cố gắng đưa các sản phẩm nghệ thuật, tài sản trí tuệ nói chung vào hệ sinh thái Blockchain. Mycelia và UjoMusic là hai ý tưởng dựa trên nền tảng Blockchain được xây dựng để giải quyết vấn đề đã được đề cập.

Nâng cao chất lượng quản lý nhà nước

Hệ thống quản lý nhà nước từ trước đến nay đều không được đánh giá cao ở hầu hết các quốc gia từ trước đến nay. Bầu cử rất quan trọng với xã hội nhưng lĩnh vực này luôn phải đối mặt với các nghi vấn về gian lận. Công nghệ Blockchain có thể được ứng dụng vào việc đăng kí, xác minh cử tri và đếm phiếu bầu trên hệ thống. Hai startup Democracy Earth và Follow My Vote đã bước chân vào lĩnh vực thiết kế hệ thống bầu cử online cho các chính phủ.

Ngành trực thuộc quản lý nhà nước tiếp theo còn tồn tại nhiều nhức nhối là chăm sóc sức khoẻ y tế. Bản chất của ngành này là bị thuộc vào chính sách rất nhiều. Hệ thống các bệnh viên luôn phải đối mặt với nhiều thách thức vì thiếu một nền tảng công nghệ an toàn để lưu trữ và chia sẻ các thông tin mật. Hệ thống của ngành này dễ dàng là nạn nhận của việc ăn cắp dữ liệu. Công nghệ Blockchain cho phép các cơ sở ý tế lưu trữ các hồ sơ bệnh án, chia sẻ thông tin giữa các bác sĩ, bệnh nhân đễ dàng và đảm bảo an ninh hơn. Nhờ vậy, tốc độ và độ chính xác của việc chuẩn đoán, khám chữa bệnh được nâng cao. Gem và Tierion là hai start up đang làm việc với hệ thống lưu trữ dữ liệu chăm sóc y tế.

Quản lý năng lượng không nằm ngoài danh sách các ngành chịu ảnh hưởng cao nhất của sự quản lý tập trung từ xưa đến nay. Các nhà sản xuất năng lượng như điện, nước, xăng dầu không thể bán trực tiếp cho người sử dụng mà phải phụ thuộc vào hệ thống lưới điện hoặc các nhà phân phối trung gian. LO3 Energy sử dụng hệ thống Blockchain của Ethereum, cho phép khách hàng mua bán năng lượng trực tiếp không thông qua trung gian.

Cải thiện các ngành cần tính minh bạch

Thị trường bảo hiểm toàn cầu được gây dựng chủ yếu dựa trên việc quản lý niềm tin. Blockchain là một cách hoàn toàn mới để làm việc đó. Công nghệ này chủ yếu giúp kiểm chứng rất nhiều loại dữ liệu và hợp đồng bảo hiểm. Các dữ liệu thực được tích hợp với smart contract (hợp đồng thông minh tự động) trên hệ thống blockchain, đặc biệt hữu dụng cho bất cứ loại hình bảo hiểm nào.  Aeternity đã xây dựng được các công cụ hữu dụng cho mảng này.

Công nghệ Blockchain nâng cao tính minh bạch và tín nhiệm.

Lĩnh vực thiện nguyện cũng thường bị phàn nàn về việc thiếu hiệu quả và tình trạng tham nhũng, khiến số tiền quyên góp không đến được tay của những người nghèo. Công nghệ Blockchain giúp các nhà tài trợ, mạnh thường quân có thể theo dõi số tiền quyên góp đến tay những người có hoang cảnh khó khăn. Tổ chức BitGive sử dụng công nghệ Blockchain, đảm bảo mọi đóng góp được ghi nhận trên các ledger và nguồn tiền hỗ trợ được đi đúng hướng.

Hoàn thiện vận tải, chuỗi cung ứng & Bán lẻ

Một nền kinh tế thịnh vượng dành cho mọi người phải là nơi ai cũng có một phần của “chiếc bánh, những cái “anh lớn” trong ngành bán lẻ, vận tải, các chuỗi cung ứng dịch vụ như Alibaba, Amazon, Grab hay Agoda tưởng như là ý tưởng hay nhưng thực tế lại không chia sẻ lợi nhuận đồng đều. Về bản chất, họ vẫn là các bên trung gian đứng ra tập trung dịch vụ và thu lời rất khủng khiếp. Công nghệ Blockchain hoạt động theo hướng ngược lại. Người bán và mua được kết nối trực tiếp với nhau mà không bị mất một loại chi phí nào. Trong trường hợp này, sự tín nhiệm được dựa trên hệ thống smart contract, độ an toàn của các sàn mua bán được xây dựng từ việc quản lý danh tiếng. OB1 và OpenBazaar đang thay đổi thị tường bán lẻ theo cách trên.

Còn ngành nghề bạn đang làm việc thì sao? Nếu trong đó bao gồm việc quản lý dữ liệu hoặc bất cứ loại giao dịch nào thì rất có thể công nghệ blockchain vươn tới đó trong tương lai rất gần. Tốc độ công nghệ phát triển vũ bão sẽ tác động tới bạn nhanh hơn bạn nghĩ và cũng đem lại vô vàn cơ hội tiềm năng. Nếu bạn biết các sáng kiến khác dựa trên công nghệ Blockchain, xin hãy chia sẻ bằng cách viết comment bên dưới bài viết này.

Nguồn tham khảo